Choroby Zakaźne

Gąbczasta encefalopatia jeleniowatych – nowe zagrożenie i ich mocz

Przewlekła wyniszczająca choroba jeleniowatych (Chronic Wasting Disease – CWD) intryguje badaczy w Europie od kwietnia 2016 r. Wtedy zanotowano w Norwegii pierwszy w Europie przypadek CWD u renifera.

Miało to miejsce  w okolicach Hemsedal i Laerdal. W dalszych badaniach, którymi objęto 11 tys. reniferów stwierdzono kolejne przypadki. Ogółem do maja 2017 r. zarejestrowano 5 przypadków CWD.
W czasie kiedy Europa powoli zapomina o problemie BSE, pojawia się choroba, której wystąpienie nie ma uzasadnienia. Mamy aktualnie zagadkę naukową z możliwymi konsekwencjami gospodarczymi.
Analizując CWD historycznie trafimy do Ameryki Północnej.
W 1967 r. zarejestrowano po raz pierwszy CWD w Stanach Zjednoczonych u wolnożyjącego jelenia w Kolorado. Według danych OIE z 2003 występowanie CWD stwierdzono w populacji zwierząt wolnożyjących w płn. – centralnej części stanu Kolorado oraz płd. -wschodniej części stanu Wyoming. Te tereny uznano za endemiczne. W 1996 r. zdiagnozowano CWD u łosia w Sakstachewan oraz w stanie Alberta w Kanadzie.
CWD od 2002 notuje się w Kolorado, Wyoming, Nebraska, Minnesota, Montana, Wisconsin. W 2005 r. stwierdzono pięć przypadków CWD u  jeleni hodowlanych w stanie Nowy Jork.
Można powiedzieć, że CWD jest charakterystyczne dla Ameryki Północnej, ale CWD wystąpiło również w Korei Płd. Przypadek koreański ma jednak ścisły związek z Ameryką Północną, z której zwierzęta eksportowano do Korei.
Podsumowując do 2016 r. CWD występowało praktycznie tylko w USA i Kanadzie. Wystąpienie w kwietniu 2016 r. CWD u rodzimego renifera i dwóch łosi w Norwegii spowodowało zamieszanie w świecie naukowym, nadzorze weterynaryjnym, a szczególnie wśród hodowców reniferów i myśliwych.
W Norwegii według danych z 2011 r. było ok 250 tys. reniferów z tego większość na wolności w trudno dostępnych terenach, do tego należy doliczyć ok. 90 tys. łosi i ok. 130 tys. jeleni.
Dla porównania w Polsce według danych Stacji Badawczej PZŁ w Czempinie w okresie 2017/2018 szacuje się (w tys. szt.) odpowiednio:
Jeleń  – 241
Jeleń sika – 160
Daniel  – 21,3
Sarna – 872
Łoś – 19,4

Do populacji wrócimy kiedy będziemy analizować pozyskiwanie prób do badania, teraz skoncentrujmy się na CWD w Norwegii. Skąd w Norwegii CWD?
Oczywiście najprościej byłoby wytłumaczyć kontrabandą łosi, jeleni czy reniferów z USA i Kanady. Do dzisiaj nie ma takiej informacji. Pozostają spekulacje i poszukiwania źródła zakażenia.
Interesujące w swej treści pismo skierowała Komisja Europejska a ściślej mówiąc Dyrekcja Generalna do spraw Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności (Directorate- General for Health and Safety) do Dr Ebnera (President European Federation of Associations fo Hunting and Conservation – FACE). W piśmie z dnia 22.06.2016 r. podpisanym przez dyrektora Bernarda van Goethema (Crisis management in food, animals and plants) podnoszony jest temat zakupu drogą internetową moczu jeleni.
Mocz kupowany jest przez myśliwych UE i krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego (European Economic Area- EEA). Pomijając legalność wwozu tego towaru na rynek unijny, powstaje pytanie po co mocz jelenia myśliwym.
Zadałem pytanie ekspertom od myślistwa i była gonitwa myśli, a odpowiedzi miały charakter bardziej spekulacyjny niż rzeczywisty. Okazuje się jednak, że temat w naszym kraju nie jest  ,,egzotyczny”. Wystarczy wystukać na jednej ze stron internetowych hasło ,,mocz jeleni” i mamy odpowiedź. Z informacji ogólnie dostępnej (nie podaję linka, żeby uniknąć kryptoreklamy) możemy się dowiedzieć, że jest to środek syntetyczny do maskowania ludzkiego zapachu i produkowany jest na jednej z największych farm w Kanadzie, przeznaczony dla myśliwych.

Intrygująca jest informacja o produkcji syntetyku na farmie (domyślam się, że jeleniowatych) sic!
Wracając do meritum skoro poszukuje się źródło zakażenia CWD w Norwegii i brane są pod uwagę wydaliny zwierząt (mocz, kał) to może trzeba się przyjrzeć importowi moczu z Kanady.
Wiemy, że za CWD odpowiadają priony inne niż w przypadku BSE czy scrapie, ale z takim samym efektem końcowym. Choroba występuje najczęściej  u zwierząt w wieku 3-4 lata
Przebieg kliniczny z oczywistych względów nie jest tak dobrze poznany jak w przypadku BSE i scrapie, ale zaobserwowano u jeleniowatych hodowlanych   takie objawy jak spadek, wagi, ataksję, porażenia ruchu, niedowłady, kacheksja, poliuria i polidypsja. Zejście następuje po kilku tygodniach lub miesiącach.
Przyczyną zakażenia jest prion natomiast droga zakażenia i transmisja nie jest dokładnie poznana. Wydaliny i wydzieliny (mocz, kał, ślina) były już brane pod uwagę w badaniach wykonywanych w USA, tym samym pastwiska i padoki mogą stanowić miejsce zakażenia. Biorąc pod uwagę bytowanie zwierząt należy uwzględnić środowisko, w którym następuje naturalna selekcja zwierząt, upadki i zanieczyszczenia z tym związane.
Program nadzoru nad występowaniem CWD, w którym Polska została uwzględniona obok Estonii, Finlandii, Litwy, Łotwy i Szwecji ruszy niebawem. Miejmy nadzieję, że w Polsce CWD nie występuje, ale mocz jeleni, co prawda syntetyczny już tak.


Piśmiennictwo:

E.S. WILLIAMS: REVIEW ARTICLE Chronic Wasting Disease. Vet Pathol 42:530–549 (2005)

E.S. Wiliams, M.W. Miller: Transmissible spongifrom encephalopathies in non-domestic animals: origin, transmission and risk factors. OIE Risk analysis of prion diseases in animal . Vol 22 (1) april 2003

Chronic Wasting Disesease Vet. Pathol.42:5,2005

EuropeanCommission, Directorate General for Health and FOOD Safety: Ref Ares (2016) 2897735-22/06/2016, SANCO/G4/LC/is(2016)

Ansteckende Hirnkrankheit Norwegen totet 2200 Rentiere http://www.spiegel.de/wissenschaft/natur/norwegen-toetet-2200-rentiere-wegen-ansteckender-hirnkrankheit-a-1146694.html

Stacja Badawcza PZŁ Czempiń: Zestawienie Danych Sprawozdawczości Łowieckiej 2017r.

U. Braun (Hrsg): Bse und andere spongifiormw Enzephalopatien. Parey Buchverlag Berlin 1998